Her insanın beden , yüz , kafa ve tüm diğer organlarının yapısı , duyu organlarının güçleri , ilgileri , duyguları , düşünceleri , yetenekleri birbirinden büyük farklılıklar gösterir.  Ancak bireyin yaşamında varolan farklılıkların hepsi eğitim ve öğretim açısından önemli değildir. Örneğin gözün , saçın rengi öğrenim gücü açısından gerekli yeteneklere göre önemsiz sayılır. İkinci yönü ise farklılığın derecesidir.

Evrendeki bütün insanları normal dağılım eğrisi içinde değerlendirirken büyük bir kısmın normal grubu oluşturduğu , ancak normal altı ve üstü grublardaki bireylerin de varolduğunu söyleyebiliriz.

            Bu normal alana düşenler ile normalin üstü ve altına düşenler bir sınıfta yaşıtları ile eğitim ve öğretim görürken , onlar için ufak tefek farklı özel tedbirler alınmak suretiyle  uygun eğitim imkanı sağlamak mümkündür.

Engelli Çocuğa Sahip Ailelerin

Kaynaştırma Programlarına Yaklaşımı

            Kaynaştırma programlarının uygulanmaya başlamasıyla birlikte bu çocukların ailelerinin de ele alınması gerektiği bir kat daha önem kazanmıştır.

            Çocuklarını en iyi tanıyan kişiler olarak ve onlarla ilgili her konuda karar verme yetkisine sahip olan ebeveynleri , eğitimle ilgili işlerin dışında tutmak olanaksız görülmektedir. Bu bakımdan eğitimcilerin , ailelerin kaynaştırma programlarına yaklaşımını , düşüncelerini ve endişelerini bilmesi , gerekli önlemlerin alınması açısından büyük önem taşımaktadır.

            Aileler kaynaştırma programlarını genel olarak destekliyor görünse de , bu programların çocuklarının güvenlik , sosyal kabul ve eğitim gereksinimlerini karşılayıp karşılamayacağı konusunda endişe duymaktadırlar. Ailelerin korku ve endişelerinin giderilebilmesi için kaynaştırma uygulamaları öncesi bilgisel , sosyal ve duygusal destek sağlanarak , hazırlanmaları sağlanmalıdır.

            Ailelere verilen destek , uygulamalar sürerken de devam etmelidir. Eve ödev verme , aileye sınıfta gözlem yapma ve etkinliklere aktif katılma olanağını sağlama , bilgi verici toplantılar düzenleme , duygu ve düşüncelerin paylaşıldığı toplantılar yapma vb. aktiviteler yoluyla ailenin çocuğunun eğitim konusunda bilinçlenmesine destek verebilir. Ayrıca çocuğun eğitim amaçlarını saptama ve değerlendirme aşamalarına ailenin katılımı sağlanmalıdır.

Doç. Dr. Nilgün METİN

BİREYSEL AYRILIKLAR VE KAYNAŞTIRMA  EĞİTİMİ

Örnek  : İşitme kaybı 45 dB. olan bir çocukiçin yardımcı işitme araçları sağlanarak işitme

gücü arttırılarak normal bir sınıfta akranları arasında eğitim ve öğretim görmesi sağlanabilir. Ancak işitme kaybı 90 dB. olan sağır bir çocuk için mutlaka özel yetişmiş öğretmen , özel araç ve gereçlerle özel yöntemlere ihtiyaç vardır.

Örnek  : Görme gücünün 5/10 unu kaybetmiş bir çocuğa uygun gözlük alarak

görme gücü arttırılmak suretiyle normal akranları arasında eğitim ve öğretim görmesi sağlanabilir.

Ancak görme gücünün 9/10 unu kaybetmiş bir çocuğun eğitimi için özel araç gereç , özel yetişmiş öğretmen , özel hazırlanmış programlara ve özel yöntemlere ihtiyaç vardır. Ayrıca eğitim ortamlarında da bu çocukların durumlarına göre yeni düzenlemeler yapılması gerekecektir.

Örnek  : Orta  Düzeyde Zihinsel Öğrenme Yetersizliği olan bir      çocuk ; sınıf ortamının düzenlenmesi , bireyselleştirilmiş eğitim programının hazırlanmasıyla  normal bir sınıfta akranları ile eğitim ve öğretime alınır.

EN  İYİSİ

Dağ  tepesinde bir çam olamazsan

Vadide bir çalı ol.

Fakat , oradaki en iyi küçük çalı sen olmalısın.

Çalı olamazsan bir ot parçası ol ,

Bir yola neş’e ver.

Bir misk çiçeği olamazsan bir saz ol ..

Fakat , gölün içindeki en canlı saz sen olmalısın.

Hepimiz kaptan olamayız , tayfa olmaya mecburuz.

Dünyada hepimiz için bir şey var.

Yapacağımız iş , bize en yakın olan iştir.

Cadde olamazsan patika ol.

Güneş olamazsan yıldız ol.

Kazanmak , yahut kaybetmek ölçü ile değildir.

Sen her neysen , onun en iyisi olmalısın...

                                   DOUGLAS  MALLOCH

KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİ

          Bir toplumun uygarlık düzeyi o toplumun çocuklarına verdiği değer ve eğitim hizmetleriyle yakından ilgilidir. Bu eğitim hizmetleri normal çocuklara sağlanan eğitim hizmetlerinden özel eğitime muhtaç çocukların soyutlanmadığı ölçüde bir anlam taşır.

          Anayasamızın 42. Maddesi; devletin , durumları nedeniyle özel eğitime ihtiyacı olan bireylerin eğitim tedbirlerini alacağını,

          1739 Sayılı Türk Milli Eğitim Temel Kanununun 7. Maddesi; temel eğitim görmek her Türk vatandaşının hakkı olduğunu, 8. Maddesi eğitimde kadın erkek herkese fırsat eşitliğinin sağlanacağını, özel eğitime ve korunmaya muhtaç çocukları yetiştirmek için özel tedbirlerin alınacağını

          2916 sayılı Özel Eğitime Muhtaç  Çocuklar Kanununun 4. Maddesi; özel eğitimin genel eğitimin ayrılmaz bir parçası olduğunu, özel eğitim hizmetlerini çocuğun özür ve özellikleri dikkate alınarak mümkün olduğu kadar yakınına götürülecek biçimde planlandığını durumları ve özellikleri uygun olan engelli çocukların normal akranları arasında eğitim görmeleri için gerekli tedbirlerin alınması; resmi, özel ilköğretim okullarının kendi çevrelerindeki özel eğitim gerektiren çocuklar için özel eğitim hizmetleri sağlamakla yükümlü olduklarını hükme bağlamış bulunmaktadır.

 Son yıllarda ülkemizde özel eğitime verilen önemle birlikte normal gelişim gösteren çocuklarla; özel eğitim gerektiren çocukların kaynaştırılması konusu eğitim tedbiri olarak ağırlık kazanmaya başlamıştır.

          Kaynaştırma eğitimi ile bireyselleşmiş eğitim plan ve programları içersinde uygun görülen engelli çocuklarla, engelli olmayan yaşıtlarını belirli sürelerde eğitim ve sosyal yönden bütünleştirilmesi hedeflenmektedir.

KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİN AMAÇLARI

            Kaynaştırma eğitimi; özel eğitime muhtaç çocuklara örgün ve yaygın eğitim kurumları içersinde normal akranları arasında kendi özür ve özelliklerine uygun olarak  verilen eğitime kaynaştırma eğitimi denir.

            Kaynaştırma eğitimi ile;

1)  Normal eğitimden yararlanamayan özür ve özelliklerine uygun bir okula yada sınıfa yerleştirilememiş özel eğitime muhtaç çocukların eğitim imkanına kavuşturularak topluma kazandırılmaları,

2)   Özel eğitime muhtaç çocukların normal çocuklarla sosyal bütünleşmelerinin sağlanması,

3)   Engelli çocukların kendilerini kabul etmeleri ve çevrelerinden de kabul görmelerinin sağlanması amaçlanmaktadır.

KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİNİN YARARLARI

          Engelli öğrencilerin toplum dışına itilmeleri yerine toplumla daha kolay kaynaşmaları, bütün eğitim imkanlarından sonuna kadar faydalanmalarına bağlıdır.

          İyi planlanmış bir kaynaştırma programı içersinde yer alan engelli çocuk normal çocuklarla girdiği doğrudan etkileşim sonucu toplumca benimsenen davranış repertuarlarını genişletmeye  başlayacaktır. Engelli çocuk için bu repertuar içersinde yer alan davranışlar, çocukluk döneminde kazanılması kolay, yetişkinlikte ise benimsenmesi zor olan davranışlardır. Engelli çocuk toplumca benimsenen davranış repertuarını geniş ölçüde sahipse onun toplumda sosyal kabul görmesi de daha kolay olacaktır.

          Kaynaştırma eğitimindeki çocuklar; öğretmenin olumlu tutumu ve uygun eğitimi ile güven kazanırlar ve uygun beceriler geliştirirler. Engellilerin normal çocuklarla birlikte çalışmaları, oyun oynamaları daha büyük başarılar elde etmek için kendilerinde istek ve cesaret uyandırır.

Engelli çocukların normal gelişim gösteren çocukların soyutlanmaması, onların duygusal ve sosyal gelişimlerini olumlu olarak etkilediği gibi dil ve zihin gelişimlerini de etkilemektedir.

          Normal çocuklar; beden ve zihin bakımından açık farlılıklar gösteren akranları ile rahatça geçinmeyi, engelli arkadaşlarını kabul etmeyi öğrenirler. Araştırmalar normal çocukların engelli çocuklara karşı olan tutum ve davranışlarını onlarla düzenli olarak birlikte oynadıkları takdirde daha olumlu yönde geliştiğini göstermektedir. Normal çocuklar kendi aralarında, bazı çocukların belli işleri nasıl daha iyi yaptıklarını görüp öğrenirlerse, engelli çocuklardan da bazılarının bazı işleri diğer engellilerden daha iyi yapabildiklerini görerek öğrenirler.

KAYNAŞTIRME EĞİTİMİNE ALINACAK ÖĞRENCİLER

          Kaynaştırma eğitimine alınacak öğrencileri ve yetersizliklerinin şu şekilde sıralayabiliriz:

1. Zihinsel öğrenme yetersizliği olanlar : Gecikmeli bir konuşma ve dil gelişimi, sosyal, duygusal ve davranış problemleri ile okuma yazma ve becerilerinin kazanılmasında gecikme bulunanlar.
2. İşitme yetersizliği olanlar : Az işiten yada işitme gücünü tamamen yitirmiş olan ve dili kullanmada ve iletişimde yetersizliği bulunanlar.
3. Ortopedik yetersizliği olanlar : Bir organını yada fonksiyonunu kaybetmiş; iskelet, eklem, sinir sistemi ve kaslarında bir engel bulunan ancak, sınıfta başkasına bağımlı olmadan kalabilen çocuklardır.
4. Görme yetersizliği olanlar : Az gören yada görme gücünü tümüyle yitirmiş bulunanlar.
5. Dil ve konuşma güçlüğü olanlar : Sözel iletişiminde farklı düzey ve biçimlerde ortaya çıkan aksaklıklar nedeniyle dili kullanma, konuşmayı öğrenme ve iletişiminde güçlükler bulunanlar.   

            Yukarıda belirtilen yetersizlikleri bulunan öğrencilerin kaynaştırma eğitimine alınmaları; İl Rehberlik ve Araştırma Merkezi “Eğitsel Tanılama İzleme ve Değerlendirme Ekibi” tarafından yapılan incelemeden sonra düzenlenecek Yönlendirme Raporu  kararı ile yapılır .

KAYNAŞTIRMA  EĞİTİMİNİN BAŞARIYA ULAŞMASI İÇİN

SINIF ÖĞRETMENİNE DÜŞEN GÖREVLER

1-        Eğitime başlamadan önce öğrenciyi hazırlama  ve sınıfı hazırlama.

2-       Kaynaştırma öğrencisinin eğitsel gereksinimlerini   ve düzeyini belirleme.

3-       Kaynaştırılan öğrenci için eğitsel amaç saptama. ( Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Hazırlama )

4-       Kaynaştırma eğitimi öğrencisi için öğretimi kolaylaştırıcı ve destekleyici  etkinliklerde bulunma.

5-       Kaynaştırma eğitimi öğrencisinin diğer  öğrencilerle etkileşimini sağlama.

6-       Kaynaştırma eğitimi öğrencisiyle gerçekleştirilen  öğretimin etkinliğini  değerlendirme.

KAYNAŞTIRMA EĞİTİMİ İLE İLGİLİ MEVZUAT HÜKÜMLERİ

2509 sayılı Tebliğler Dergisinde yayınlanan Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliğinin kaynaştırma eğitimi ile ilgili hükümleri aşağıya çıkarılmıştır.

Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı

Madde- 62 : Özel eğitim gerektiren birey için geliştirilen ve ailesi tarafından onaylanan bireyselleştirilmiş eğitim programı ; bireyin , ailenin , öğretmenin gereksinimleri doğrultusunda hazırlanan ve hedeflenen amaçlarda verilecek destek eğitim hizmetlerini içeren özel eğitim programıdır.

Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı Geliştirme Birimi

Madde- 63 : Özel eğitim ve kaynaştırma uygulamaları yapılan okul ve kurumlarda , özel eğitim gerektiren bireyler için , bireyselleştirilmiş eğitim programının geliştirilmesi , uygulanması , izlenmesi ve değerlendirilmesi amacıyla bireyselleştirilmiş eğitim programı geliştirme birimi oluşturulur. Bu birimlerin , yakın çevrelerinde birim kurulamayan kurumlardaki özel eğitim gerektiren bireylere de destek eğitim vermesi için hizmet alanları özel eğitim hizmetleri kurulu tarafından belirlenir.

Bu birim ; kurum müdürü veya görevlendireceği müdür yardımcısının başkanlığında , gezerek özel eğitim görevi verilen öğretmen , aile , özel eğitim gerektiren öğrenci  ,rehber öğretmen – psikolojik danışman eğitim programları hazırlamakla görevlendirilen öğretmen , özel eğitim gerektiren öğrencinin sınıf öğretmeni veya hazırlanan programın içeriğine uygun branş öğretmeni , gerektiğinde izleme tanılama ve değerlendirme ekibinden görevli bir kişiden oluşur.

Kaynaştırma

            Madde-67: Kaynaştırma; özel eğitim gerektiren bireylerin, yetersizliği olmayan akranları ile birlikte eğitim ve öğretimlerini resmi ve özel okul öncesi, ilköğretim, orta öğretim ve yaygın eğitim kurumlarında sürdürmeleri esasına dayanan, destek eğitim hizmetlerinin sağlandığı özel eğitim uygulamalarıdır.

Kaynaştırma Yoluyla Eğitim uygulama İlkeleri

            Madde-68: Kaynaştırma yoluyla eğitim uygulama ilkeleri şunlardır:

a)           Özel  eğitim  gerektiren  her  bireyin  akranları  ile  birlikte  aynı kurumda eğitim görme hakkı vardır.

b)          Hizmetler bireylerin yetersizliklerine göre değil, bireylerin eğitim gereksinimlerine göre planlanır.

c)          Hizmetler okul merkezli olur.

d)      d)        Karar verme süreci aile-okul-eğitsel tanılama, izleme ve değerlendirme ekibi dayanışmasına dayalı olarak

  gerçekleşir.

e)         Bütün bireyler öğrenebilir ve öğretilebilir.

f)         Kaynaştırma, bir program dahilinde verilen bir özel eğitim uygulamasıdır.

Kaynaştırma Yoluyla Eğitim Uygulama Ölçütleri

Madde-69: Kaynaştırma yoluyla eğitim uygulama ölçütleri şunlardır:

a) Kaynaştırma uygulamaları yapılan kurumlarda özel eğitim gerektiren öğrencinin gereksinimleri çerçevesinde kurumun fiziksel, sosyal, psikolojik ortamında ve eğitim programlarında destek hizmetler ile gerekli düzenlemeler (kaynak oda, rehberlik ve psikolojik danışma servisi, bireyselleştirilmiş eğitim programları geliştirme ve uygulama birimi kurulması; rampalar, ses yalıtımı, ışık düzenine dikkat edilmesi gibi) yapılır.

b) Kaynaştırma uygulamalarına devam edecek öğrencilerin birden fazla yetersizliği olmamasına, erken yaşta tanılanmış, ailesinin işbirliğine açık ve eğitim almaya yatkın, cihaz kullanması gerekenlerin mutlaka cihazlandırılmış , zihinsel öğrenme yetersizliği olan öğrencilerin hafif ve orta düzeyde zihinsel yetersizliği olmalarına dikkat edilir.

c) Kaynaştırma uygulamaları yapılan kurumlarda tüm kurum personelinin, öğrencilerin, ailelerin ve yakın çevrelerinin özel eğitim gerektiren öğrencilerin bireysel ve gelişim özellikleri hakkında bilgilendirilmeleri esastır.

d) Kaynaştırma uygulamalarında öğretim programları, programın amaçları bireye uyarlanarak uygulanır, bireyselleştirilmiş eğitim programları ile desteklenir.

        Tam Zamanlı Kaynaştırma Uygulaması

            Madde-70: tam zamanlı kaynaştırma uygulaması:

            Özel eğitim gerektiren bireylerin, akranları ile birlikte okul öncesi, ilköğretim, orta öğretim ve yaygın eğitim kurumlarında aynı sınıfta eğitim görmesi ve sosyal açıdan bütünleştirilmesi için; özel eğitim destek hizmetleri, özel araç-gereç ve eğitim materyalleri sağlanır. Eğitim programı bireyselleştirilerek uygulanır ve gerekli fiziksel düzenlemeler yapılır.

Kaynaştırma uygulamaları yapılan okullarda, sınıf mevcutlarının okul öncesi eğitim kurumlarında 14, ilköğretim kurumlarında 30 öğrenciyi aşmamasına dikkat edilir. Özel eğitim gerektiren öğrenciler her sınıfa eşit olarak dağıtılır, bir sınıfta yetersizliği aynı olan en fazla iki öğrenci uygulamaya katılır.

Kaynaştırma Uygulamalarında Görev ve Sorumluluklar

Madde-72: İlgili mevzuatta belirtilen görevleri yanında:

a) Müdür; kaynaştırma uygulamaları için kurumda gerekli düzenlemeleri planlar ve uygulanmasını sağlar, özel eğitim hizmetleri kurulu ile iş birliği yapar.

b) Gezerek özel eğitim görevi verilen öğretmen; bireyselleştirilmiş eğitim programını uygular, değerlendirir, gerektiğinde bireye, aileye, öğretmene ve kuruma bilgi verir.

c) Öğretmen; özel eğitim gerektiren öğrencilerin sınıf tarafından sosyal kabulü için önlemler alır, bireysel ve gelişim özelliklerini dikkate alarak değerlendirme yapar, programını bireyselleştirerek uygular. Bu çerçevede aileler, ilgili kurum ve kuruluşlar ile iş birliği içinde çalışır.

d) Rehber öğretmen - psikolojik danışman ; kaynaştırma uygulaması kararı ile gelen öğrenciler için, uygun eğitim ortamının düzenlenmesinde ve uygulamada yer alan öğretmenlere, öğrencilerin gelişimlerini izleme ve aile eğitimi konularında rehberlik eder.

e) Aile; programın uygulanması sırasında çalışmalara etkin bir şekilde katılır, gerektiğinde eğitim araç-gereç desteği sağlayabilir.

f) Özel eğitim gerektiren bireyi değerlendirme sonrasında çıkan eğitim önlemi ve yöneltme kararında isteğini belirtir.

            Değerlendirme:

Madde-73: Kaynaştırma uygulamalarında eğitimlerini sürdüren öğrenciler devam ettikleri okulun sınıf geçme ve sınav yönetmeliğine göre değerlendirilir. Ancak bireysel ve gelişim özellikleri dikkate alınarak, sınavlarda gerekli önlemler alınır ve düzenlemeler yapılır. Değerlendirmede, öncelikle bireyselleştirilmiş eğitim programlarında hedeflerin gerçekleştirilmesi esas alınır.

Zihinsel öğrenme yetersizliği olan öğrencilere, ilköğretimde sınıf tekrarı yaptırılmaz. Ancak, yaşı ve fiziksel gelişimi uygun öğrenciler, sınıf öğretmeninin önerisi ve ailelerinin onayı ile birinci sınıfı iki yıl tekrar edebilirler.

 İlköğretim programını başarı ile tamamlayanlara diploma; alınan her türlü özel eğitim önlemlerine rağmen, ilköğretim programı/uyarlanmış ilköğretim programının amaçlarını gerçekleştiremeyen öğrencilere öğrenim belgesi verilir.

Görme yetersizliği olan öğrencilere ; yazılı yoklamalarda yeteri kadar zaman verilir. Braille-kabartma yazı olarak verilen yanıtlar  sınavdan hemen sonra öğretmenin öğrenciye okutmasıyla değerlendirilir. Yazılı yoklamalarda daktilo, bilgisayar gibi cihazlardan yararlanılabilir.  Bu öğrenciler, çizimli ve şekilli sorulardan muaf tutulurlar.

İşitme yetersizliği olan öğrenciler ; ilköğretim ve orta öğretimde istekleri doğrultusunda, yabancı dil programlarının bazı konularından veya tamamından muaf tutulurlar. Bu öğrencilerin başarıları yazılı  sınavlar, ödevler ve projelerle değerlendirilir.

Ortopedik yetersizliği olan öğrencilerden ; yazmada güçlük çektiği belirlenenler sözlü olarak değerlendirilir. Sinir sisteminin zedelenmesi ile ortaya çıkan yetersizliği olanlar ise, çoktan seçmeli testler ile değerlendirilebilir.

Dil ve konuşma güçlüğü olan öğrencilerin ; değerlendirilmesinde yazılı sınavlar, ödevler ve projeler dikkate alınır.

Özel öğrenme güçlüğü olan öğrenciler ; güçlükten etkilenme durumlarına göre yazılı sınav veya sözlü değerlendirmelerin herhangi birinden istekleri doğrultusunda muaf tutulurlar. Hiperaktivite ve dikkat yetersizliği olan öğrencilerin bu özellikleri göz önüne alınarak, kısa yanıtlı ve az sorulu yazılı sınavlar, ödevler ve projelerle değerlendirilirler.

Otistik ve duygusal uyum güçlüğü olan öğrencilerin ; değerlendirilmeleri; öğrencilerin hazır oldukları zamanlarda yapılır.

Sosyal uyum güçlüğü olan öğrencilerin durumu okul tarafından ayrıntılı bir rapor düzenlenerek özel eğitim hizmetleri kuruluna gönderilir. Özel eğitim hizmetleri kurulu, bu öğrenciler için tedavi, psikolojik danışmanlık, rehabilite, bakım-gözetim-koruma altına alma, moral ve maddi destek gibi konularda ilgili kurum ve kuruluşlarla iş birliği kurarak, gerekli önlemlerin alınmasını sağlar. Bu öğrencilerin değerlendirilmesinde rehberlik ve psikolojik danışma hizmetleri servisinin görüşü dikkate alınır, esnek ve hoşgörülü davranılır.

Alınan özel eğitim önlemlerine rağmen, her tür ve kademede bir dersin öğretim programında başarısız olan öğrenci; diğer derslerindeki ortalamaya bakılarak, genel başarı ortalamasının altında bir not ile değerlendirilmez.