Bilgisayarlı Eğitime Bakış

Uzun süredir, e?itimde bilgisayar kullanylmasynyn ?art oldu?unu, gelecek nesillerin bu sayede daha ba?aryly olaca?yny ve Türkiye'nin daha kaliteli insan gücüne kavu?aca?yny vurgulayan Türkiye Bili?im Sanayicileri ve Y?adamlary Derne?i (TÜBYSAD), halkyn e?itim sistemine ve bilgisayar kullanymyna ili?kin görü?lerini ö?renmek üzere bir ara?tyrma yaptyrdy.

 CRC Research & Consultancy tarafyndan Ekim-Kasym 2005 döneminde yapylan bu ara?tyrmada, 1000 yanyt vericinin ya?, cinsiyet, hedef örneklem kriterleri do?rultusunda, kantitatif ara?tyrma tekniklerinden yüz yüze görü?me metodu kullanylarak bulgular elde edildi.

Ara?tyrmanyn temel sonuçlaryny ?öyle özetlemek mümkün:

TÜBYSAD, bu ara?tyrma sayesinde öncelikle, halkyn gözünde genel anlamda e?itim sorunlarynyn neler oldu?unu ortaya koydu. Katylymcylaryn yanytlary, okullarymyzdaki en öncelikli sorunun ö?retmen eksikli?i oldu?unu gösteriyor.

Okullaryn Öncelikli Sorunlary Neler?

Ö?retmen eksikli?i %22
Kalabalyk synyflar %19
Bran? ö?retmeni eksikli?i %16
Okullaryn bakymsyz olmasy %15
Okul sayysynyn yetersiz olmasy %12
Laboratuar eksikli?i %9
Di?er %4
Ö?retmenlerin e?itim eksikli?i %3

Türkiye'deki okullarda bilgisayar e?itiminin yaygynla?masy ve bilgisayar sayysynyn artmasy konusunda bugüne dek birçok çaly?ma yapan TÜBYSAD'yn ara?tyrmasy, halkymyzyn bilgisayara baky? açysyny göstermesi açysyndan da önem ta?yyor. Katylymcylaryn %19'u bilgisayaryn kendileri için teknolojiyi ifade etti?ini belirtiyorlar. Bilgisayar hakkynda bilgi sahibi olan fakat maddi imkansyzlyklar nedeniyle çocu?una bilgisayar alamayanlar ise, bu durumdan duyduklary üzüntüyü özellikle ifade ediyorlar.

Bilgisayar Ne Yfade Ediyor/Nerede Kullanylyyor?

Teknoloji %19
Y? amaçly %15
Yleti?im/Haberle?me %12
Kolaylyk %9
Hyz/Zaman %7
Bilgisayar kullanmyyorum %7
Ynternet %6
Bilgiye ula?ma %5
Ödev/Okul %4
Cevap yok %4
Geli?im/Yenilik %3
Oyun %3
E?lence/Sörf %3
Di?er %2
Synyrsyz/Sonsuzluk %2

TÜBYSAD bu ara?tyrmayla, okullardaki bilgisayar açy?ynyn oranyna ili?kin görü?leri de ortaya koyuyor. Katylymcylaryn büyük bölümü, okullardaki bilgisayar açy?ynyn özellikle %50-90 arasynda oldu?unu tahmin ediyorlar. Bazy katylymcylar okullaryn velilerden sürekli para toplady?yny, bu paralarla okula bilgisayar alynabilece?ini belirtiyorlar.

Sizce Okullardaki Bilgisayar Açy?y Ne Kadar?

%50-%90 arasy %46
%30-%50 arasy %42
%90 ve üstü %9
%10-%30 arasy %3

TÜBYSAD'yn ara?tyrmasy, e?itimde bilgisayar kullanylmasynyn önemi konusunda halkymyzyn bilinçli bir yakla?ym sergiledi?ini gösteriyor. E?itimde bilgisayaryn "önemli" oldu?unu söyleyenlerin orany %47; "çok önemli" olarak tanymlayanlaryn orany %19; "olsa iyi olur" yanytyny verenlerin orany da %29. Bu rakamlar bir araya getirildi?inde, katylymcylaryn %95'inin e?itimde bilgisayar kullanylmasyny destekledi?i ortaya çykyyor. Katylymcylar, böylesine önemsedikleri "e?itimde bilgisayar" konusunda, öncelikle üst düzey resmi görevlilerin halka örnek olmasy gerekti?ini dü?ünüyorlar. Ayryca, okullara bilgisayar sa?layan ki?ilerin de ödüllendirilmelerini, isimlerinin bu ?ekilde ya?atylmasyny bekliyorlar.

Bilgisayar e?itiminin verilmesi için en uygun dönemin hangisi oldu?u sorusuna ise katylymcylaryn büyük bölümü "ö?renim döneminde" yanytyny veriyor (%28). Bu yanyt, e?itimde bilgisayaryn önemi konusunda verilen yanytla tutarlylyk gösteriyor.

Bilgisayar E?itimi Yçin En Uygun Dönem Hangisidir?

Ö?renim dönemi %28
Her zaman %25
Ylkö?retimde %20
Yhtiyaç duymayy beklemeden %12
Cevap yok %8
Di?er %6

TÜBYSAD'yn ara?tyrmasy, e?itimde bilgisayar kullanylmamasynyn sakyncalaryny da ortaya koyuyor. Bu soruya verilen yanytlarda, i? hayatyna ili?kin yorumlar ön plana çykyyor. Katylymcylaryn %36'sy böyle bir durumda i? hayatynda zorluk ya?anaca?yny belirtirken, %27'si de i? hayatyna giri?te zorluk ya?anaca?yny, yani i? bulma olasyly?ynyn dü?ece?ini ifade ediyor. Bu yakla?ym aslynda, e?itimde bilgisayar kullanymynyn uzun vadeli faydalaryna olan inancy da simgeliyor.

E?itimde Bilgisayar Olmazsa Ne Olur?

Y? hayatynda zorluk %36
Y? bulmakta zorluk %27
Güncel bilgilere ula?amama %19
Kendini eksik/yetersiz hissetme %9
Cevap yok %5
Di?er %4

TÜBYSAD'yn, halkymyzyn bilgisayar ve e?itimde bilgisayar kullanylmasy konusundaki bilinç düzeyini gözlemlemek üzere yaptyrdy?y bu ara?tyrmada, katylymcylaryn bazy ifadeleri de yer alyyor. Bunlardan en dikkat çekicileri: "Bilgisayarly e?itimde çocuklar daha güncel bilgilere ula?abilir"; "Bilgisayar kullanmak zaman ilerledikçe bir zorunluluk haline geliyor"; "Sadece bilgisayar olmaz, Ynternet de olmaly".

Gerek ara?tyrmadan çykan sonuçlar, gerekse katylymcylaryn yukaryda belirtilen sözleri, AB e?i?ine gelmi? olan ülkemizde, bilgisayaryn yararlary konusunda bilinç yaratma çaly?malarynyn önemli yol kat etti?ini gösteriyor.
(hürriyet.com.tr;http://uretim.meb.gov.tr/EgitekHaber/s85/Bilisimdunyasi.htm,25 ocak 2007)

İlköğretimde Problem Çözme Öğretimi

    Yrd.Doç.Dr. Murat ALTUN (*)

    GYRY?

    Bu makalede problem ve problem çözmenin ne oldu?u tanytylmy? daha sonra problem türlerinin ve problem çözmenin do?asy üzerinde durulmu?tur.

    Problem ve Problem Çözme:

    Problem deyince, ço?unlukla ilkokul matematik ders kitaplaryndan elde edilen bir anlayy?la konu sonlarynda verilen dört i?leme dayaly matematik problemleri akla gelmektedir (1).  "Aralarynda 140 km mesafe olan iki bisikletli kar?ylykly yola çykyyorlar. Birincinin saatteki hyzy 15 km dir ve iki bisikletli 5 saat sonra kar?yla?tyklaryna göre ikinci bisikletlinin satteki hyzy kaç km dir?" örne?inde oldu?u gibi. Problem kavramy burada sözü edilenden daha geni? bir anlama sahiptir ve problemin matematikle ilgili olmasy ?art de?ildir.

    Problem kavramyyla ilgili verilen bir tanym ?öyledir.

    Problem zor ya da sonucu belirsiz bir sorudur. Çözümü bir ara?tyrma veya tarty?ma gerektirir. Ki?i çözümü bulma konusunda hazyrlyksyz fakat isteklidir (2)

    Bu tanym problemin üç temel özelli?ini ortaya koymaktadyr. Bunlar (1) Problemin kar?yla?an ki?i için bir güçlük oldu?u, (2) ki?inin onu çözmeye ihtiyaç duydu?u ve (3) ki?inin bu problemle daha önce kar?yla?mamy? oldu?u, çözümle ilgili bir hazyrly?ynyn bulunmady?ydyr. Bu özellikle problem kavramyyla ilgili bazy synyrlamalar getirmektedir. Bunlar, birkez kar?yla?ylyp çözüldükten sonra ayny durumun problem olmady?y, bazy ki?iler için problem olan bir durumun di?er bazylaryna göre olmady?y, çözümün aniden ortaya çykmady?y ve bir çaba gerektirdi?idir.

    Problem çözme ise problem kavramyna ba?ly olarak "Ne yapylaca?ynyn bilinmedi?i durumlarda yapylacak olany bilmektir" ?eklinde tanymlanabilir. Bir problemle kar?yla?yldy?y zaman onun anla?ylmasy çok önemlidir. Birey anlayamadigi bir problem için, çözüm öneremez, herhangi bir strateji tespit edip bunu uygulamaya koyamaz. Bu açyklamalara göre problem çözme süreci; "Net olarak tasarlanan fakat hemen ula?ilamayan bir hedefe varmak için kontrollü etkinliklerle ara?tyrma yapmadir" ?eklinde açyklanabilir.

    Problemlerin Siniflandirilmasi

    Problemlerin degi?ik yakla?imlarla siniflandirilmalari yapilabilir. Ögretimindeki amaçlar esas alinarak problemler iki sinifa ayrilabilir. Rutin ve rutin olmayan problemler.

    Rutin (Dört I?lem) Problemler: Bunlar matematik ders kitaplarinda çokça yer alan ve dört i?lem problemleri olarak bilinen problemlerdir. Yabanci literatürde word problem ya da story problem olarak adlandirilirlar. Rutin problemler bir ya da çok i?lemli olabilirler. "Ali 212 sayfalyk bir kitabyn birinci gün 30, ikinci gün 42 sayfasyny okudu. Üçüncü gün kitabyn yarysyna geldi?ine göre üçüncü gün kaç sayfa okumu?tur?" bu türden bir problemdir. Dört i?lem problemlerinin ögretiminin amaci, çocuklarin günlük hayatta çok gerekli olan i?lem becerilerini geli?tirmeleri, problem hikayesinde geçen bilgileri matematik e?itliklere aktarmayi ögrenmeleri, dü?üncelerini ?ekillerle anlatmalari, yazili ve görsel yayinlari anlamalari ve problem çözmenin gerektirdigi temel becerileri kazanmalaridir.

    Rutin Olmayan (Gerçek) Problemler: Rutin olmayan problemlerin çözümleri i?lem becerilerinin ötesinde, verileri organize etme, siniflandirma, ili?kileri görme gibi becerilere sahip olmayi ve bir takim aktiviteleri arka arkaya yapmayi gerektirir (3). Örnegin; "Bir adam bir oyundan bir tilki, bir ördek ve bir çuval mysyr kazanyyor. Bunlarla birlikte bir nehrin bir kyyysyndan öbür kyyysyna geçmek zorunda fakat, bir kayyk var ve çok küçük. Adamla birlikte bu kayyk ancak birini alabiliyor. Mysyry geçirse tilki örde?i yiyebilir, tilkiyi geçirse ördek mysyry. Hiçbir zayiyat olmadan bunlary kar?yya nasyl geçirebilir?" sorusu bu türden bir problemdir. Bu problemler ya gerçek hayatta kar?ila?ilmi? ya da kar?ila?ilabilecek bir durumun ifadesidirler. Bundan ötürü bunlara gerçek hayat problemleri de denir.

    Matematik, fizik ve diger bazi derslerde üzerinde çali?ilan formüllerin ve genellemelerin herbiri de bir gerçek hayat problemi olarak ele alinabilir. 1'den itibaren n tane tek sayynyn toplamy n2 dir. Üçgenin alany A=1/2 a. h dir. Serbest dü?en bir cismin aldy?y yol l=2 gt2 dir gibi. Ça?da? bir ö?retim, bu genellemelerin veya formüllerin problem çözme yakla?ymy ile ele alynmasyny ve ö?rencilere buldurulmasyny gerektirir. Rutin olmayan problemleri çözmeyi ö?renen ö?renciler sayysal ili?kileri ve sistematik yapylan görme bakymyndan geli?irler. Verilerden hareket ederek verilmeyen ya da bilinmeyen kysymlar hakkynda tasarym ve kestirimde bulunabilirler.

     Rutin olmayan problemlerin, çözümlerinin amacy ise problem çözmenin manty?yny ve do?asyny kavrama, bir problemle kar?yla?yldy?ynda uygun stratejiyi seçme, kullanma ve sonuçlary yorumlama yeteneklerini geli?tirmektir. Bu amaç problem çözme ö?retiminin en temel amacydyr.

    Ynsan ve toplum hayatynda, ne zaman ne tür güçlüklerle kar?yla?ylaca?y ya da ne tür ihtiyaçlaryn do?aca?y önceden bilinmedi?i için, ça?da? e?itim kendi kendine güçlüklerin üstesinden gelebilen insany yeti?tirmeyi hedeflemektedir. Bu bakymdan problem çözme ö?retimi önemlidir. E?itim ö?retim faaliyetlerinde problem çözme sadece bir matematik konusu olarak ele alynyp sonra terkedilmemeli, bütün e?itimin odak noktasy olmasydyr. Yani ö?retimde problem çözme yakla?ymy, en temel yakla?ym olarak benimsenmelidir.

    Problem Çözmenin Do?asy

    Hayatta kar?yla?ylan bir problemin çözümü a?a?ydaki döngüye uygun olarak gerçekle?ir. Önce problemin matematik ifadesi elde edilmekte daha sonra problemin matematiksel çözümü yapylmakta son olarak bu çözüm gerçek hayat için yorumlanmaktadyr.

    Her gerçek hayat problemi için bu döngü geçerlidir. Bu döngü basit bir problem üzerinde ?öyle açyklanabilir (4).

    * Gerçek hayat problemi: Ö?renciler pikni?e gidecek. Nasyl?

    * Problemin matematiksel anlatymy: Okulun 102 ö?rencisi ve 16 ki?i ta?yyabilecek bir aracy var. Kaç sefer yapmalydyr?

    * Matematik problemin çözümü 102:16=6,375

    * Gerçek hayat probleminin çözümü: Araç 7 sefer yapmalydyr.

    Dört i?lem problemlerinin ço?u "matematiksel olarak ifade edilmi?" ?ekilleriyle verildiklerinden yukaridaki döngüye tam olarak uymazlar. Döngünün ilk ve son safhasi ihmal edilmi? olur.

    PROBLEM ÇÖZME ÖGRETIMI

    Bütün problemlerin çözümünde kullanilan belirli bir yol ya da yöntem yoktur. Eger böyle bir yöntem olsaydi sorun kökünden halledilirdi.

    Çocuklar bir problemle kar?ila?tiklarinda çogu kez kullanilacak bir kural hatirlamaya çali?irlar. Bu iyi bir giri?im degildir. Çünkü problem çözmenin kurallari yok, ancak sistematigi vardir. Ögretmenin temel görevi ögrenciye problem çözmeyle ilgili bu sistematigi ve stratejileri tanitmak ve bunlari kullanabilmeyi ögretmektir.

    Rutin olan ve olmayan problemlerin çözümleri konusunda en çok kabul gören süreç George Polya (1887-1985) tarafindan verilen dört basamakli süreçtir. Bu basamaklarin bilinmesi, problem çözmeyi saglamaz, ancak problem çözerken bu dört basamaga uygun çali?ma biçimi çözümü kolayla?tirir.

    Bu basamaklar ve bu basamaklarin kapsamindaki ba?lica etkinlikler ?unlardir:

    1) Problemin Anla?ilmasi

    (1) Neler verilmi?tir?

    (2) Neler istemektedir?

    Eger ögrenci bu iki soruya tam olarak cevap verebiliyorsa problemi anlami? demektir. Problemi anlamanin ba?ka göstergeleri de vardir. Ögretmen bunlari kullanmak suretiyle ögrencilerin problemi anlayip anlamadiklarinin kontrol edebilir. Bunlar;

    (1) Ögrenci problemi vurgu düzeyine uygun okuyabiliyor mu?

    (2) Problemde eksik ya da fazla bilgi varmidir?

    (3) Problemden ne tür bilgiler elde edilmektedir?

    (4) Problemdeki olaylara ve ili?kilere uygun ?ekil ya da diyagram çizebiliyor mu?

    (5) Problemi parçalara (alt problemlere) ayirabiliyor mu?

    2) Çözümle Ilgili Stratejinin Seçilmesi

    Problem anla?idiktan sonra sira çözümde kullanilacak olan stratejinin seçilmesine gelir. Bu safhada ögretmenin rolü, bazi sorular yönelterek ögrencilerin uygun stratejileri seçmelerini saglamaktir. Ancak sorular ögrencilerin bagimsiz dü?ünme ortamini zedelememelidir. ?u sorular kullanilabilir.

    (1) Bu problemde neyin bulunmasi isteniyor?

    (2) Hangi bilgiler verilmi?tir? Neyi biliyorsun, hatirla.

    (3) Buna benzer, daha önce ba?ka bir problem çözdün mü? Orada ne yaptin, hatirla?

    (4) Bu problemi çözemiyorsan, buna benzer daha basit bir problem ifade edip çözebilir misin?

    (5) Tasarladigin çözümde bütün bilgileri kullanabiliyor musun?

    (6) Bu problemin cevabini tahmin edebiliyor musun? Hangi degerler arasindadir?

    Buradaki sorularin problemin anla?ilmasiyla çok yakindan ili?kili oldugu açiktir. Çünkü uygun stratejinin seçilmesi, problemi anlamaya ve stratejileri tanimaya baglidir. Bir problemin çözümünde bazen bir, bazen birkaç strateji birlikte kullanilir. Bazen de ayni bir problemin çözümüne farkli stratejiler uygun dü?ebilir. Bu stratejilerin ba?licalari ?unlardir:

    1) Sistematik Liste Yapma

    2) Tahmin ve Kontrol

    3) Diyagram Çizme

    4) Baginti Bulma (Veriler arasinda ili?ki arama)

    5) E?itlik Yazma

    6) Tahmin Etme

    7) Benzer Basit Problemlerin Çözümünden Faydalanma

    8) Geriye Dogru Çali?ma

    9) Elemine Etme

    10) Tablo Yapma

    11) Muhakeme Etme

    3) Stratejinin Uygulanmasi

    Bu a?amada seçilen strateji kullanilarak problem çözülmeye çali?ilir. Çözülmez ise problemin bir veya ikinci adimina, anlamada bir eksik olup olmadigina bakilir. Yine çözülmez ise strateji degi?tirilir. Gerekli aritmetik i?lemlerin yapilmasi da bu safhada yer alir.

    4. Çözümün Degerlendirilmesi

    Bu son a?amada elde edilen sonuçlarin dogru ve anlamli olup olmadigina bakilir. Bunun için elde edilen sonuç tahmin edilenle kar?ila?tirilir veya i?lemlerin saglamalari yapilir. Sonuçlarin anlamli olup olmadigi ise çikan cevabin gerçek hayata uygunlugunun kontrol edilmesiyle anla?ilir. Benzer bir problemle kar?ila?ilirsa onun nasil çözülecegi tarti?ilir. Ba?ka bir çözüm yolunun olup olmadigi ara?tirilir. Kullanilan stratejinin neden seçildigi açiklanir.

    Problemin çözümüne uygun bir ba?ka strateji var ise, bu stratejilerden hangisinin daha iyi oldugu tarti?ilir. Problemdeki verilenler ve istenenler degi?tirilerek, böyle durumlarda elde edilen problemin nasil çözülecegi üzerinde durulur. Bu basamaktaki etkinlikler; o problemi çözmekten daha çok genel anlamda problem çözme gücünü geli?tirmeye yöneliktir.  

    Dört i?lem problemlerinin çözümleri, bu dört basamagin esasli bir uygulamasi olmayip daha çok, onlarin uygulanmasinda gerekli olan temel becerilerin kazandirilmasiyla ilgilidirler. Çocuklar ilkokul yillarinda bu rutin problemlerle daha çok me?gul edilmeli, zaman içinde artarak gerçek problemlerle yüzyüze getirilmelidir. Bu zamanlama a?agidaki gibi bir ?ema ile gösterilebilir.

                                ?ekil 2: Ilkögretimde problem türlerinin yerali?i

    Bu dü?ünceyle, burada problem çözme ögretimini iki ayri ba?lik altinda ele alinmasinda yarar vardir.

    Dört I?lem Problemlerinin Çözümünün Ögretimi

    Dört i?lem problemleri bir çözüm bekleme, ögrenilen bilginin yeniden düzenlenmesi, ne yapilacagina ögrencinin karar vermesi bakimindan gerçek hayat problemlerine benzerler. Bir çe?it onlarin minyatürü gibidirler. Dolayisiyla çözümlerinde izlenen yol da hemen hemen aynidir. Çocuklar ilkokula yeni ba?ladiklarinda bu tür problemlerle kar?ila?ir ve bunlarin çözümünü ögrenirken problem çözmeyle ilgili verileni isteneni yazma, ?ekil çizme, i?lemleri yapma, saglama yapma, sonuçlari listeleme, benzer  roblemler yazma gibi temel becerileri kazanirlar.

    Bazi matematik kitaplari hatali bir tutumla sadece tek dogru cevabi olan dört i?lem problemleri içerirler. Konular arasindaki ili?kileri, problemlerin kar?ila?ilabilen çe?itliligini, yorumlama ve uygulamayi gözardi edip sadece i?lem becerilerini geli?tirmeyi amaçlarlar.

    Gerçek hayatla pek ilgileri yoktur. Bu bakimdan ders kitaplari hazirlanirken veya ders hazirliklari yapilirken tek dogru cevabi olan sorularin yanisira a?agidaki tür sorulara da yer verilmesi gerekir.

    * Çözümsüz (çözümü olmayan),

    * Birden çok çözümü olan,

    * Eksik ya da fazla bilgi içeren,

    * Bir formülün uygulanmasini gerektiren,

    * Sayisal veri içermeyen,

    * ?ekil ya da çizim yapmayi gerektiren,

    * Gerçek hayatin bir uygulamasini konu edinen,

    * Veri toplamayi ve ders di?inda ara?tirma yapmayi gerektiren,

    * Tablo ve grafiklerin yorumunu gerektiren problemlere yer verilmelidir. 

    Ayrica bir problemin çözümünün arkasindan verilerin degi?mesi hâlinde çözümün nasil olacagi ögrencilerle tarti?ilmalidir(5).

    Ögrencilerin gerek zihinden gerek yazili problem çözmede ihtiyaç duyduklari en temel beceri i?lem yapmadir. Yazili i?lem yapma, sayi sisteminin ve basamak kavraminin, zihinden i?lem yapma ise i?lem kolayliklarinin iyi bilinmesine baglidir. I?lem kolayliklarinin herbiri i?lemlerin özelliklerinin bir sonucu olup, çogu ögrenci bu özellikleri bilmese de, i?lem kolayliklarini sezgisel olarak kavrayabilir. Özellikle ilkögretimin ilk yillarinda problem çözmede zihinden i?lem yapmaya sik ba?vurulur. Zihinden i?lem yapmada sayilarin 10 ile ili?kileri önemlidir ve bunun kavranmasi, ögrencilerde zihinden i?lem yapmanin egilimini artirir. Zihinden problem çözmenin en etkili araçlarindan biri bo? sayi dogrusudur. A?agida "48 sayfa olan bir hikayenin 26 sayfasyny okudum. Okuyacak kaç sayfa daha var?" probleminin zihinden çözümünde bo? sayi dogrusunun kullanimina iki örnek verilmi?tir.

                        ?ekil 3: Zihinden problem çözmede bo? sayi dogrusunun kullanimi

    Özetle zihinden i?lem yapma ve problem çözme, kagit kalem kullanmadan i?lem yapmanin ötesinde bir?eydir ve bir teknigi vardir.

    Ilkögretim Matematik Programi (s.28), çocuklarin iyi bir problem çözücü olmasi için, problem çözerken a?agidaki adimlara uymalarinin uygun olacagini ve bu davrani?lardaki eksikliklerin giderilmesi gerektigini belirtmi?tir.

    Bunlar sirasiyla a?agidaki gibidir.

    1- Problemde verilen ve istenenleri söyleme, yazma,

    2- Problemi özet olarak yazma,

    3- Probleme uygun ?ema ya da ?ekil çizme,

    4- Problemin çözümünde ba?vuracak i?lem ya da i?lemleri sebepleri ile birlikte sirasiyla söyleme yazma,

    5- I?lem sonuçlarini ve problemin sonucunu tahmin edip söyleme yazma,

    6-I?lemleri yapma, sonucu söyleme, yazma

    7-Problemin çözümünün dogru yapilip yapilmadigini, yanli? yapilmi? ise yanli?ini belirterek söyleme yazma,

    8-Problemin çözümünü, varsa degi?ik yolla yapma ve sonucu söyleme yazma,

    9- Ögrenilen bilgileri kullanabilecek ?ekilde bir problem söyleme yazma,

    Bu davrani?lar dört i?lem problemleriyle ilgilidir ve yukarida verilen genel açiklamalarla birlikte ele alinmasi halinde problem çözme ögretiminin daha etkili olmasi beklenir.

    Gerçek Hayat Problemlerinin Çözümlerinin Ögretimi

    Bu tür problemler hayatta kar?ila?ilan veya kar?ila?ma olasiligi bulunan problemlerdir. Bunlarin çözümleri Polya'nyn verdi?i dört a?amanyn tam bir uygulamasydyr. Ylkö?retimde çocuklaryn ya? ve synyf düzeylerine göre bu tür problemlerle kar?yla?tyrylmalary onlaryn problem çözmeden beklenen amaçlara ula?masyna önemli katkylar sa?lar, ba?ymsyz dü?ünebilme güçlerini ve yaratycylyklaryny geli?tirir. Problemlerin üzerinde, 3-4 ki?ilik gruplar halinde birlikte dü?ünülmesi ve tarty?ylmasy dü?üncenin devinimi ve ö?rencilerin birbirlerinin eksiklerini gidermeleri bakymyndan önemlidir.

    A?a?yda gerçek hayat problemlerinin çözümlerinde kullanylan stratejilerin herbirinin ö?retiminin açyklanmasynyn bu yazynyn kapsamyny geni?letece?i dü?üncesiyle sadece iki örnek verilmi?tir.

    (1) Sistematik Liste Yapma Stratejisi

    Bazy problemlerin çözümü bir i?le ilgili mümkün olan bütün hallerin bilinmesini gerektirir. Böyle durumlarda çözüme ula?mak için verilerin veya bulgularyn, dikkatli seçilmi? bir yöntemle listesini yapmak gerekir.  

    A?a?yda bu strateji ve bu stratejinin synyf içinde nasyl ö?retilece?ini gösteren bir etkinlik sunulmaktadyr.

    Etkinlik: Sistematik liste yapma stratejisini tanyma ve problem çözmede kullanma.

         Grup: 3-4 ki?i

    Problem: "?ekildeki ati? tahtasina üç ati? yapan bir kimse kaç degi?ik toplam puandan birini almi? olur?"

probleminin grupta çözülmesi, sonra çözümün a?agidaki çözümle kar?ila?tirilmasi.

    * Problemin anla?ilmasi

    Ati? levhasindaki puanlar biliniyor. Bir ki?i arka arkaya 5,5,5 veya 10,5,1 vs. gibi bir puan serisi elde edecektir. Problemde kaç degi?ik toplam puandan birisinin alinmi? oldugu istenmektedir.

    * Stratejinin seçimi ve kullanimi: Liste yapma. Ati? yapan en az 3 (1+1+1), en çok 30 (10+10+10) puan alir. Yapilacak liste bu aralikta alinabilecek tüm puanlari göstermelidir. Liste yapmada üçü de ayni olan, sonra ikisi ayni olan, daha sonra üçü de farkli olan ati?lar ?eklinde bir sira izlenebilir. A?agidaki çözümde bu yakla?im ile bir liste yapilmi?tir.

    * Çözümün degerlendirilmesi:

    Böyle bir problemin çözümünde en önemli nokta siralamaya nereden ba?lanacagini iyi kestirmektir.

    Eger dördüncü bir puan söz konusu olsaydi kaç satirli bir liste olu?urdu?

    Bu problemi çözmeseydiniz, iki puan içeren bir benzer problemden yararlanabilirmiydiniz? Böyle bir problem yaziniz? sorularinin tarti?ilmasi.

    (2) Diyagram Çizme Stratejisi

    Bir problemle ilgili olarak verilerin arasindaki ili?kileri gösteren temsili ?emaya diyagram denir. Diyagram çizme çözümü görmeyi kolayla?tirir. A?agida bu strateji ve bu stratejinin sinif içinde nasil ögretilecegini gösteren bir etkinlik verilmi?tir.

    Etkinlik: Diyagram çizme stratejisini tanima ve problem çözmede kullanma.

    Grup: 3-4 ki?i

    Problem: "Bir pasta 5 byçak hareketi ile en çok kaç parçaya ayrylyr?" probleminin grupta çözülmesi ve çözümün a?agidaki çözümle kar?ila?tirilmasi.

    * Problemin anla?ilmasi:

    Bir pasta 5 biçak hareketiyle kesilecek. Parçalarin ayni büyüklükte olmasi söz konusu degil. En çok kaç parça elde edilebilecegi sorulmaktadir.

    * Stratejinin seçimi ve kullanimi: Diyagram çizme. Bir pasta ?emasi ve bir, iki biçak kesimi ile elde edilen parça sayilarinin bulunmasi çözümü kolayla?tirir. Parça sayisinin en çok olabilmesi için her kesimin digerlerini kesmesi gerekir.

    Yukaridaki tabloda biçak kesim sayilarinin artmasina bagli olarak parça sayilarinin her seferinde bir önceki arti?a göre 1 daha fazla arttigi gözlenmektedir. 5. kesim ile en fazla 15+5=16 parça elde edilecektir.

    * Çözümün degerlendirilmesi

    Bu problemde kesim sayisi 5 yerine 10 veya daha fazla olsa, parça sayilari arasindaki yukaridaki ili?ki görülebildigi takdirde çözüm kolaydir. Kesrin sayisinin en çok olmasi ayni noktadan ikiden çok kesimin geçmemesi ile elde edilmektedir.      Not: Bu problemde birkaç strateji birlikte kullanilmi?tir. Diyagram çizme yaninda parça sayilari arasindaki ili?ki görüldügü ve bundan yararlanildigi için baginti bulma, 5 biçak yerine, 1,2 ve 3 biçak kesimleri ile ilgili problemler çözüldügü için küçük örneklerden yararlanma stratejileri kullanilmi?tir. Yani bu çözüm üç stratejinin kullanimina örnek olu?turmaktadir (6).

    SONUÇ VE ÖNERILER

    Ilkögretimde problem çözme ile ilgili çali?malarin dört i?lem problemlerinin yanisira gerçek hayat problemlerini konu edinmesi, bati ülkelerinde de çok eski degildir. Bu çali?malar son 20-30 yilin çali?malaridir ve bu konudaki literatür oldukça geli?mi?tir. Artik geli?mi? ülkelerde matematik ögretiminin odak noktasi problem çözme ögretimidir ve problem çözme ögretimi dört i?lem problemlerinin yanisira veri analizi, çözüm stratejilerini tanima ve kullanma, ara?tirma yapma, grupla çali?ma etkinliklerini de içeren gerçek hayat problemlerinin çözümüne çokça yer vermektedir. Tahminde bulunma, veri toplama, ölçme ve hesaplama becerileri gibi problem çözmeye katki veren çali?malar önemsenmektedir.

    Matematik evrensel oldugu için ögretimi de evrenseldir. Bu yüzden, ülkemizde problem çözme ögretiminin bu çali?mada önerilen biçimiyle uygulanmasinda herhangi bir güçlük söz konusu degildir. Türkiye'de ö?retmen yeti?tirme programlary ilkö?retim ö?retmenleri bu çaly?malary tanyma ve uygulamaya, daha fazla geç kalmadan geçmeli, deneysel ara?tyrmalarla her synyf ve ya? düzeyine uygun problem çözme yakla?ymlary ortaya konmaly ve ö?retim programlary buna göre yeniden gözden geçirilmelidir.

KAYNAKLAR 

(1)Heddens JamesW. adl William R.Speer, Today's Mathematics Merril Publishing Co. 1997.

(2) Van De Walle John A., Elementary School Mathematics, Virginia Commenralth Universitl, Longman, 1994.

(3)Souviney,Randall J., Learning to Teach Mathematichs, Merril Publishing Company, 1989, s.66.

(4)Kennedy Leonard M. and StevenTipps, Guiding Children's Learning of Mathematics Wadsworth pb. Co, Belmount, CA; 1991,s.126.

(5)Billstein Rich and Sholomo Libeskind, Johny W. Loft, A Problem Solving Approaht to Mathematics ForElementary School

Teachers, The Benjamin Cummings Publishing Company. Inc. 1990.

(6)Murat Altun, Matematik Ö?retimi,Alfa Yayyncylyk, 1997, s.135.

EN SONDAKY ÖNERYLERY YDARECYLERYN DYKKATE ALMASI ÜMYDYYLE PAYLA?IM YÇYN TE?EKKÜRLER

Y?levsel açydan kysaca “bir organizasyonu veya bir örgütü çekip çevirme” olarak tanymlayabilece?imiz yönetimi (=idareyi), en genel anlamda özel yönetim (=hususi idare) ve kamu yönetimi (=amme idaresi) olmak üzere ikiye ayyrmak mümkündür. Bu ayrymlamada okul yönetimini kamu yönetiminin bir alt türü olarak dü?ünebiliriz. Ba?ka bir deyi?le okulu e?itim ö?retim hizmeti veren bir kamu örgütü olarak nitelendirirsek okul yönetimini de bu kamu örgütünü, belirlenmi? temel amaç ve ilkeler çerçevesinde organize eden, çekip çeviren birim olarak tanymlayabiliriz. ?u bir gerçektir ki, okul yönetimi okul örgütünü olu?turan birimler arasynda en önemli birimdir. Okulu bir organizma olarak dü?ünecek olursak okul yönetimi bu organizmanyn beynidir diyebiliriz.

Temel amacy kamu yararyny gerçekle?tirmek olan kamu yönetiminin, bu temel amacy gerçekle?tirmek için verdi?i en önemli kamu hizmetlerinden birisi hiç ku?kusuz e?itim ö?retim hizmetidir. Bu önemli kamu hizmetinin verildi?i mekanlar ise istisnalar dy?ynda okullarymyzdyr. Sistem yakla?ymy diliyle söyleyecek olursak okullar e?itim ö?retimin üretildi?i temel alt sistemlerdir. ?u durumda e?itim ö?retimin üretildi?i temel alt sistemler olan okullary yöneten okul yöneticilerinin hizmet öncesi yeti?tirilmesi, seçimi ve atanmasy yöntemi ile okul yöneticilerinin hizmet içinde yeti?tirilmesi, yönetim sorunlarynyn belirlemesi ve bu sorunlaryn çözülmesi çok önemlidir diye dü?ünüyorum.

Naçizane bu yazymda önce okul yöneticilerinin hizmet öncesi yeti?tirilmesi, seçimi ve atanmasy konusunda görü?lerimi dile getirip okul yönetiminin/yöneticilerinin sorunlary ve çözüm önerilerimi dile getirdikten sonra yine naçizane okul yöneticilerine mevcut konumlary çerçevesinde yöneltece?im önerilerimle yazymy sonlandyrmak istiyorum.

OKUL YÖNETYCYLERYNYN YETY?TYRYLMESY, SEÇYMY VE ATANMASI

Okul yöneticilerinin yeti?tirilmesinden söz ederken zaman yada konum itibariyle iki tür yeti?tirmeden söz edebiliriz. Birincisi hizmet öncesi yeti?tirme, ikincisi ise hizmet içinde yeti?tirmedir. Bu paragrafta sözünü etmek istedi?im yeti?tirme ise hizmet öncesi yeti?tirmedir. E?itim – ö?retim camiasynyn içinde olanlar hatyrlayacaklardyr ki, bir dönem bazy e?itim fakülteleri bünyesinde “e?itim yönetimi ve denetimi” bölümü diye bir bölüm vardy. Bu bölüm lisans düzeyinde e?itim veriyordu. Bu bölümü belli bir süre ö?retmenlik yapan ve ö?retmenlikte belli bir düzeyde ba?ary gösteren ö?retmenler tercih edebiliyordu. Bu bölümden mezun olanlar e?itim yöneticisi ve e?itim deneticisi oluyordu. Daha sonra her nedense lisans düzeyinde e?itim veren bu bölümler kapatylarak bu alan yüksek lisans e?itimi olarak düzenlendi. Az - çok akademik e?itim basamaklaryny bilenler takdir edecekler ki bir alandaki yüksek lisans e?itimi o alandaki lisans e?itiminin yerini tutmaz. Bu nedenle kanymca uzun vadede e?itim fakülteleri bünyesinde “e?itim yönetimi (ve denetimi)” bölümü lisans düzeyinde e?itime açylmaly ve gelece?in e?itim yöneticileri e?itim yönetimi alanynda lisans e?itimi alan yetkin ki?ilerden seçilip atanmalydyr. Kysa vadede ise e?itim fakültelerinde e?itim yönetimi ile ilgili dersler hem çe?it hem de süre olarak arttyrylmalydyr. Böylece e?itim fakültelerinden mezun olanlaryn e?itim yönetimi alanynda daha iyi yeti?mi? olmalary sa?lanmalydyr.

Okul yöneticilerinin periyodik aralyklarla hizmet içinde de yeti?tirilmesi ?arttyr. Ancak okul yöneticilerine verilecek hizmet içi e?itim hem e?itimi veren bakymyndan hem de e?itimin içeri?i bakymyndan nitelikli olmalydyr. E?itim yönetimi alanynda akademisyen düzeyine gelmeyen yani bu alanda yetkin olmayan ki?ilerin verece?i e?itimin yarary tarty?maya açyktyr. Yine okul yönetimi alanynda verilecek hizmet içi e?itimin niteli?i de onun verimlili?i ile çok yakyndan ilgilidir. Okul yöneticilerine verilecek e?itim, a?yry kuramsal, havada kalan ve uygulanabilirli?i olmayan bilgilerle yüklü olmamaly; okul yöneticilerinin okul ortamynda ve uygulamada kullanabilecekleri pratik bilgileri içerecek biçimde olmalydyr.

Okul yöneticilerinin seçimi ve atanmasyna gelince buradaki görü?lerimi de kysa ve orta vadede yapylmasy gerekenler ile uzun vadede yapylmasy gerekenler olmak üzere iki ana ba?lykta toplayarak belirtmek istiyorum. Kysa ve orta vadede okul yöneticileri, en az lisans düzeyinde e?itim gören ve belli bir süre ba?aryly ö?retmenlik yapan ö?retmenler arasyndan tamamen objektif ölçütler esas alynarak, liyakat ve kariyer ilkeleri çerçevesinde seçilip atanmalydyr. Okul yöneticili?ine seçim ve atama yapylyrken esas alynacak olan objektif kriterler belirlenirken yönetimin “bilim” boyutunun yanynda “sanat” boyutunun da dikkate alynmasy gerekir. Çünkü yönetim hem bir bilim hem de bir sanattyr. Hatta kanymca yönetimin sanat yönü bilim yönünden bir adym öndedir. Uzun vadede ise okul yöneticili?ine e?itim fakültelerinde lisans düzeyde e?itim vermek üzere açylmasyny önerdi?im “e?itim yönetimi (ve denetimi)” bölümü mezunlary arasyndan, yönetimin “bilim” ve “sanat” boyutlaryny dikkate alarak belirlenecek olan objektif ölçütler çerçevesinde atama yapylmalydyr. Okul yöneticileri atanyrken kesinlikle siyasal, ideolojik vs. saiklerle atama yapylmamalydyr.

Konumuz okul yöneticilerinin seçimi ve atanmasy oldu?undan son günlerde gündemde olan MEB’na Ba?ly E?itim Kurumlary Yöneticilerini Atama Yönetmeli?i’nin Dany?tay tarafyndan yürütülmesinin durdurulmasy konusuna da biraz de?inmek istiyorum. Yönetimin (= Ydarenin ) tüm eylem ve i?lemlerinin yargy denetimine tabi olmasy “hukuk devleti” olma ilkesinin olmazsa olmazydyr. Bu durumda Milli E?itim Bakanly?y, MEB’na Ba?ly E?itim Kurumlary Yöneticilerini Atama ve Yer De?i?tirme Yönetmeli?i”ni hazyrlarken bu konuda verilmi? yargy kararlaryny ( özellikle Dany?tay kararlaryny) dikkate almaly ve bu kararlaryn yol göstericili?inde düzenleme yapmalydyr.

OKUL YÖNETYMYNYN/YÖNETYCYLERYNYN SORUNLARI VE ÇÖZÜM ÖNERYLERY

Derler ki bir yerde sorun yada sorunlar yoksa o yerde geli?me ve de?i?me yoktur. Bu nedenle de?i?imin en çok ya?andy?y örgütler olan okullaryn sorunsuz olmasy mümkün de?ildir. Okullarymyzda beyin mesabesinde olan okul yönetimi, bu niteli?ini, en çok da sorunlaryn çözümünde kullanacaktyr. Okul yönetimi bazy sorunlary okul içinde çözebilmekte iken bazylaryny ise çözebilmesi için okulun ba?ly yada ilgili oldu?u kurum, kurulu?, ki?i ve ki?i topluluklaryndan yardym almasy gerekmektedir. Bendeniz bu bölümde daha çok okul yönetimini do?rudan ilgilendiren ve okul yönetiminin yalnyz ba?yna çözemeyece?i nitelikte ve a?yrlykta olan bazy sorunlardan söz edip bu sorunlarla ilgili çözüm önerilerimi belirtmekle yetinece?im.

Kanaatimce okul yönetimlerinin en önemli sorunu bütçe sorunudur. Ortaö?retim kurumlaryna merkezi devlet bütçesinden yapylan tahsisi bir yana byrakyrsak her okulda en az üç çe?it bütçeden söz etmek mümkündür. Bunlar okul-aile birli?i bütçesi, spor kulübü bütçesi ve anasynyfy bütçesidir. Ancak bu bütçelerin gelir kaynaklary oldukça synyrly olup bu kaynaklardan elde edilen gelirler okullaryn rutin giderlerini bile kar?ylamaktan çok uzaktyr. Üstelik mevzuat gere?i anasynyfy bütçesi kapsamynda elde edilen gelirler ancak anasynyfy giderlerine, spor kulübü bütçesi kapsamynda elde edilen gelirler de ancak spor kulübü giderlerine sarf edilebilmektedir. Yine mevzuat gere?i spor kulübü yyllyk gelirinin yüzde on be?i lig heyeti hesabyna aktarylmaktadyr. Okulun anasynyfy ve spor kulübü giderleri dy?yndaki tüm giderleri okul-aile birli?i bütçesinden kar?ylanmaya çaly?ylmaktadyr. Okul-aile birli?i bütçesinin gelir kalemleri kantin kirasy, ba?y?lar, kermesler vs.dir. Bu kalemlerden kantin kirasy dy?yndakiler gelir kayna?y niteli?i ta?ymaktan uzaktyr. Toparlarsak okullaryn bütçeleri hem yeknesak de?il hem de okulun giderlerini kar?ylamaktan uzaktyr.

Okul bütçelerinin yeknesakly?ynyn sa?lanmasy ve gelir kaynaklarynyn arttyrylmasy gerekir. Örne?in yapylacak yasal düzenlemelerle mali durumu zayyf olmayan ö?renci velilerinden her yyl “e?itime katky payy” alynmasy gelirin arttyrylmasy için bir çözüm olarak dü?ünülebilir.

Okul yönetimlerinin bir ba?ka önemli sorunu da personel eksikli?idir. Gerek kadrolu ö?retmen eksikli?i gerekse idari personel eksikli?i zaman zaman e?itim ö?retimi aksatacak duruma gelebilmektedir. Kadrolu ö?retmen eksikli?inin, ücretli ve geçici ö?retmenler görevlendirilerek nicelik yönünden geçici olarak giderilse de bu defa nitelik yönünden sorun devam edecektir. Müdür yardymcysy, memur ve hizmetli gibi idari personel eksikli?i de okulun beyni olan okul yönetimini zaman zaman çaly?amaz duruma getirmektedir. ?öyle ki, memur veya müdür yardymcysy eksi?i olan bir okul müdürü kendi asli görevinin yanynda memurluk ve müdür yardymcyly?y görevlerini de yapmak zorunda kalacaktyr. Memurluk ve/veya müdür yardymcyly?y görevlerini yapmak zorunda kalacak olan okul müdürü kendi yönetim ve denetim görevini ne kadar yapabilecektir. Bu durumdaki bir okul yönetiminin aksamasy kaçynylmazdyr. Nasyl ki, beynin aksamasy ve görevini yapamaz duruma gelmesi vücudun di?er tüm organlarynyn aksamasyna ve görevlerini yapamamasyna yol açarsa okul yönetiminin aksamasy ve görevini yapamamasy tüm okulu etkileyecek ve okulun performansynyn dü?mesi kaçynylmaz olacaktyr.

Okul yönetimlerinin di?er bir sorunu da nitelikli personel sorunudur. Okullarymyzda gerek ö?retmenler gerekse idari personel arasynda iyi yeti?mi?, kendini sürekli yenileyen ve görevini gere?i gibi yapan personel oldu?u gibi maalesef az da olsa nitelik yönünden dü?ük personel de bulunmaktadyr. Nitelik yönünden sorunlu personelin, (özelikle e?itim ö?retim hizmetleri synyfyndaki personelin) hizmet içi e?itim yoluyla yeti?tirilmesi, buna ra?men niteli?inde bir iyile?me görülmezse ba?ka alanlara, kendisinden verim alynabilece?i alanlara kaydyrylmasy, o alanlarda çaly?tyrylmasy gerekir. Çünkü niteli?i dü?ük personelin e?itim ö?retim hizmetlerinde tolere edilmesi mümkün de?ildir. Hizmet öncesinde (=ö?renim a?amasynda) çe?itli nedenlerle iyi yeti?memi? ve hizmet içinde de bu eksikli?ini giderememi? bir ö?retmenin ö?rencilerine ve dolayysyyla ülkemizin gelece?ine verece?i zarary tahmin etmek zor olmayacaktyr.

Okul yönetimlerini kara kara dü?ündüren sorunlardan bir di?eri de okul binalarynyn yetersizli?i sorunudur. Okul binalarymyz ve mü?temilatlary, in?a edilirken günübirlik dü?ünüldü?ü, gelecekte olabilecek geli?meler hesaba katylmady?y için, okul binalary, maddi (=in?aat) boyutuyla de?ilse de i?levsel boyutuyla hemen eskimekte ve ihtiyaca cevap veremez duruma gelmektedir. Örne?in günümüzden çok de?il on yyl önce yapylan okul binalarynda okul öncesi e?itim, bili?im teknolojileri e?itimi vs dü?ünülmedi?i için bu alanlara uygun mekanlar ayrylmamy?tyr. Günümüzde bu alanlar için mekan ihtiyacy do?du?u için henüz on yyl önce in?a edilen okul binalary in?aat açysyndan yepyeni oldu?u halde i?levsel açydan eskimi? ve ihtiyacymyza cevap veremez duruma gelmi?lerdir. Bakanly?ymyzyn son yyllarda bu konuya e?ildi?ini bazy örnek mimari projeler üretti?ini ve bu projelere uygun okul tesisleri in?a etti?ini memnuniyetle mü?ahede etmekteyim.

Okul yönetimlerini zaman zaman bunaltacak derecede güç duruma dü?üren bir ba?ka sorun ise kyrtasiyeciliktir. Az çok ileti?im konusunda bilgi sahibi olanlar ileti?imin formal ve informal diye iki türünün oldu?unu bilirler. Yine kamu kurumlaryny az çok tanyyanlaryn kamu kurumlarynyn birbirleri ile ileti?imlerinde daha çok formal ileti?imi kullandyklaryny, son dönemlerde “e-devlet” uygulamalarynyn hizmete girmesi ve gün geçtikçe daha da yaygynla?masyna ra?men günümüzde formal ileti?imin en önemli aracynyn yazy oldu?u bilmektedirler. Hatta denir ki, “devletin dili yazydyr, belgedir.” Bir kamu kurumu oldu?unda ?üphe olmayan okullarymyzla da yapylan formal ileti?im daha çok yazy ile yapylmaktadyr. E?itim-ö?retimle do?rudan veya dolayly ili?kili yada ilgili olan kamu ve özel kurum ve ki?iler, okullarymyzla yazy ile ileti?im kurmakta taleplerini/emirlerini yazy ile iletmektedirler. Öyle ki, zaman zaman okullarymyz adeta bir yazy bombardymanyna tabi tutulmaktadyr. Böyle zamanlarda okul yönetimleri bu talep ve emirlere cevap yeti?tirebilmek için yo?un çaba harcamaktadyrlar. Ydari personel sykyntysy olan okul yönetimleri böyle durumlarda adeta bir kurumun yazy i?leri müdürlü?ü gibi i?lev görmektedirler. Bu durumdaki okul yönetimleri kendi asli görevleri olan etkili yönetim, proje üretme ve uygulama, ve etkili denetim i?levlerini aksatmak zorunda kalabilmektedirler.

Okul yönetimlerinin kyrtasiyecilik yüklerini hafifletmek için “e-devlet” uygulamasynyn daha da yaygynla?tyrylmasy, gereksiz yazy?malaryn yapylmamasy/önlenmesi, Bakanlyktan milli e?itim müdürlüklerine gelen yazylaryn okullarla olan ilgilerine göre elemeye tabi tutulmasy, okullaryn idari personel eksikliklerinin giderilmesi vs. önlemlerin alynmasy uygun olacaktyr.

Okul yönetimlerini rahatsyz eden bir ba?ka sorun da yazyly ve görsel yerel medyada çykan suçlayycy, hakaret edici, hatta tehdit edici “asparagas” haber ve yorumlarla asylsyz ?ikayetlerdir.

Dördüncü kuvvet olarak da nitelendirilen yazyly ve görsel medyanyn bir kamu hizmeti yapty?y açyktyr. Elbetteki “basyn hürdür ve sansür edilemez.” Ancak hedef gösterici, hakaret ve tehdit edici ve “asparagas” haberlerle yorumlar basyn özgürlü?üne dahil edilemez. Örne?in bir okulda belediyeye ba?ly itfaiye müdürlü?ü ekiplerinin gözetimi ve katylymy ile ba?aryly bir ?ekilde yapylan bir “yangyn tatbikaty”ny “az kalsyn yanyyorlardy” ba?ly?yny atarak veren bir gazete veya televizyonun bu çarpytmasy, bu “asparagas” haberini basyn özgürlü?ü ile açyklamak ne derece do?rudur. Nitekim hemen hemen her gün yazyly ve görsel yerel basynda okul yönetimlerini hedef gösterici ve tehdit edici, onlara hakaret edici bu örnekteki gibi “asparagas” haber ve yorumlara rastlamak mümkündür.

Yazyly ve görsel medyada yer alan okul yönetimleri ile ilgili haberleri, hakly olarak, ihbar kabul eden amir durumundaki üstleri hemen inceleme yapmaktadyr. ?unu rahatlykla söyleyebilirim ki, amir durumundaki üstlerin hakly olarak ba?lattyklary bu yasal/idari süreç çok yüksek bir oranda “inceleme” a?amasyndan öteye geçmemektedir. Çünkü “inceleme” a?amasynda anla?ylyyor ki haber yapylan olay ya hiç vuku bulmamy?tyr veya olay çarpytylarak haber yapylmy?tyr.

Asylsyz ?ikayetler de okul yönetimlerini rahatsyz eden bir ba?ka sorundur. Gerek e-mail gerekse dilekçe yoluyla bazen isimli bazen de isimsiz olarak okul yönetimleri syk syk ?ikayet edilmektedir. Yakynmalaryn ço?u asylsyz çykmaktadyr; bir kysym yakynmalarda ise konu çarpytylyp anlatylmaktadyr. Üst makamlar yasal görevleri gere?i gerek isimli gerekse isimsiz; gerek elektronik posta ile gerek klasik dilekçe ile yapylan tüm ?ikayetleri dikkate almakta ve ilgili okul yöneticileri hakkynda hemen inceleme ba?latmaktadyrlar. Yukarydaki paragrafta açyklady?ym gibi burada da üst makamlaryn ba?latty?y yasal/idari süreç “yüzde doksan dokuz” inceleme a?amasyndan öteye geçmemektedir.

Gerek yazyly ve görsel medyada çykan hedef gösterici, suçlayycy, hakaret edici “asparagas” haber ve yorumlar, gerekse asylsyz veya konusu çarpytylarak yapylan ?ikayetler okul yönetimlerini huzursuz etmekte, onlaryn ?evklerini, heyecanlaryny, te?ebbüs arzularyny kyrmakta ve haliyle performanslaryny olumsuz yönde etkilemektedir.

Okul yönetimlerini zorlayan bir di?er sorun ise okullaryn temizlik ve hijyen sorunudur. Okullarymyzda hizmetli personeli sykyntysy çekilmesi en çok da okullaryn temizli?i konusunda sykynty yaratmaktadyr. Okullarymyzyn, hastanelerimiz gibi tertemiz pyryl pyryl olmasynyn yolu hastanelerimizin temizli?inde uygulanan sistemin okullarymyzyn temizli?inde de uygulanmasydyr.

Ülkemizde okul müdürleri yönetti?i okulun hem tesis ve donanymyndan hem de okulunda yapylan e?itim ve ö?retimin kalitesinden sorumludur. Yani okul müdürleri bir yandan okullarynyn fiziki mekan ve donanymlaryny kaliteli bir e?itim ve ö?retim yapylacak duruma getirmekle di?er yandan da okullarynda verilen e?itim-ö?retimin kalitesini arttyrmakla görevlidirler. Kysaca ifade edecek olursak okul müdürleri okullarynyn hem tesisini hem de e?itim-ö?retimini yönetmektedirler.Bu durum okul müdürlerinin görev ve sorumluluklaryny hem çe?it olarak hem de miktar olarak oldukça arttyrmaktadyr. Dolayysyyla okul müdürleri, kendilerini, okullarynda verilen e?itim-ö?retimin kalitesini arttyrmaya “konsantre” edememektedirler. Kanymca bu önemli sorunu a?manyn yolu hastanelerdeki gibi ikili biry yönetim yapysynyn okullarymyzda da kurulmasydyr. Örne?in e?itim - ö?retimden sorumlu bir “ba?ö?retmenlik” ile tesis, donanym vs.den sorumlu bir “tesis müdürlü?ü” çözüm olarak dü?ünülebilir.

OKUL YÖNETYCYLERYNE ÖNERYLER

Yukarydaki paragraflarda ancak bir kysmyna de?inebildi?im sorunlary çözmek için çabalayan vefakar ve fedakar okul yöneticilerimize naçizane a?a?ydaki önerilerde bulunmak istiyorum:

1. Çaly?malarynda Toplam Kalite anlayy?yny (=felsefesini) benimsemeli yüklendi?i “misyon”un farkynda olmaly ve kendine mutlaka bir “vizyon” belirlemeli.

2. “Kolektif akyl”a inanmaly ve önem vermeli; tüm çaly?malarynda “kolektif akyl”y devreye sokmaly; ö?retmenler kurulu, ?ube ö?retmenler kurulu ve zümre ö?retmenler kurulu vs. toplantylaryny kolektif aklyn ortaya çykmasy için bir platform olarak görmeli/kullanmaly.

3. Toplumun genel ahlaki de?erleri ile örtü?en veya en azyndan bu de?erlerle çaty?mayan bir “etik okul kültürü” olu?turmaya çaly?maly. Okulundaki tüm payda?lara, toplumun genel ahlaki de?erlerine saygyly ve mesle?inin etik de?erlerini ya?ayan bir “ahlaki model” olmaly.

4. Demokratik yönetim anlayy?yny benimsemeli ve uygulamalary ile bunu kanytlamaly.

5. Saydam (=?effaf) ve hesap verebilir bir yönetim anlayy?yny benimsemeli ve bu anlayy?y de?i?ik argümanlar kullanarak hayata geçirmeli.

6. Mevzuat yönünden kendini yeti?tirmeli; mevzuat de?i?ikliklerini yakyndan izlemeli, ki?ilerin de?il kurallaryn üstünlü?üne inanmaly ve bu inançla mevzuata uygun yönetim anlayy?yny benimsemeli.

7. Genel olarak insan haklaryna, özel olarak da memur haklaryna ve çocuk haklaryna en azyndan saygyly bir yönetim anlayy?yny benimsemeli ve bunu uygulamalary ile göstermeli .

8. Yönetim uygulamalarynda her ?art altynda e?itlik ilkesine uygun davranmaly; yine yönetim uygulamalarynda tehdidi de?il te?viki, cezayy de?il ödülü vs ön plana almaly.

9. Okulunu çevrenin bir kültür merkezi haline getirmeye çaly?maly

10. Tüm e?itim yöneticileri tabi ki, yasalar çerçevesinde tek çaty altynda ama mutlaka örgütlenmeli

ALY DERE
BÜYÜKGAZY YLKÖ?RETYM OKULU

kaynak: De?irmen Dergisi 11. sayy www.memurlar.net 25.10.2007